درس هفدهم: تعریف پایگاه (شغلی-اجتماعی و…)

پایگاه (status) “اس تی تس

آخرین جنبه ساختار گروهی که انتظاراتی را در خصوص رفتار مناسب فراهم می کند، پایگاه است.

پایگاه به معنای مرتبه یا ارزش فرد در محیط گروهی، سازمانی و یا اجتماعی است، که بدین سبب جنبه بیرونی (نمود در جامعه) دارد و با سمت شغلی متفاوت است.

پایگاه توسط گروه تعیین می شود به این شکل زمانی که فردی ویژگی ها و مواهب برتری در گروه دارد، پایگاه بالاتری دارد. لذا پایگاه توسط ملاک های مشخص شده از سوی گروه معیین می گردد. پایگاه سلسله مراتب را تحت تاثیر قرار می دهد و گاهی سلسله مراتب را شکل می دهد. پایگاه مشخص می کند باید به چه کسی احترام گذاشت و از چه کسی حرف شنوی داشت که همه این موارد به کاهش ابهام بسیار کمک می کند.

همانطور که گفته شد (همانند نقش ها و هنجارها) پایگاه نیز جنبه بیرونی دارد به این معنا که در جامعه یک سری خصایص و ویژگی های برتری وجود دارد که برای همگان با اهمیت است مانند ثروت، خانواده، شغل و حرفه، خردمندی، و … و یا تر کیبی از این موارد.

پایگاه درون سازمانی را پایگاه سازمانی organizational status و پایگاه میان سازمانی را تشخص حرفه ای occupational prestige می نامند. تشخص حرفه ای مبتنی بر یک خصوصیت (حرفه و سمت شغلی و جایگاه شغلی فرد) است اما پایگاه ترکیبی از چند خصیصه است.

پایگاه با سمت هم فرق دارد، افراد در یک سمت ممکن است پایگاه های متفاوتی داشته باشند. پایگاه درون سازمانی چیزی بیش از سمت و یک خصوصیت تنهاست و پاره ای از ویژگی های شخصی، پیشینه رفتاری و داوری و قضاوت سایرین در خصوص کارآمدی فرد است.

بطور مثال؛ دو رئیس (رئیس آموزش و رئیس رفاه) در دو بخش جداگانه از یک واحد (منابع انسانی) گرچه هر دو یک سمت در ساختار سازمانی دارند اما ممکن است از نظر سابقه شغلی، تحصیلات، رابطه با معاونت و ارتباطات سازمانی، پایگاه بالاتری داشته باشد که از طریق ان بتواند بودجه بشتری برای واحد خود اخذ نماید.

پایگاه هم ذاتی (ثروت، جایگاه و اصالت خانوادگی، آقازاده بودن و …) و هم اکتسابی (تحصیلات بالا، رسیدن به مدیریت و موفقیت شغلی و…) همانطور که مشخص شد، پایگاه می تواند به علت جایگاه شغلی (معاون مدیر و…) و یا به علت خصیصه های شخصی و شخصیتی (خوش مشرب بودن، جدی بودن و …) ایجاد شود.

شخص ممکن است در یک گروه پایگاه بالاتر و در یک گروه پایگاه پایین تری داشته باشد؛مثلا نگهبان یک سازمان (پایگاه پایین تر) در یک موسسه بیرونی مسئول خیریه و جمع آوری اعانه برای نیازمندان باشد (پایگاه بالاتر) چرا که در نظر جامعه ارزش والاتر دارد- بدین سبب زمانی که فرد در محل کار خود است پایگاه پایین تر، فعال و پایگاه بالا، غیر فعال و نهفته است و بالعکس

نشانه های پایگاه

افراد با مشاهده نشانه های کلامی و غیر کلامی (وضعیت راه رفتن و نشستن، لباس پوشیدن، سر و وضع ظاهری و…) می توانند به آسانی تفاوت های پایگاهی را مشاهده نمایند و تشخیص دهند. افراد با تشخیص پایگاه سعی می کنند متناسب با پایگاه شخص رفتار و برخورد نمایند.

نمادهای پایگاه:

۱- لباس های خاص: لباس نظامی، رپوش سفید، قبا، تاج پادشاهی و …

۲- نشانه های رسمی: درجه و مدال های آویز به لباس، درجه های نیروهای انتظامی، آرم پلیس یا گشت های ویژه،  پلاک خودروی سیاسی و موارد مشابه

۳- عناوین: سناتور، دکتر، مهندس، کاپیتان، معاون و …

۴-دارایی های مالی: اتومبیل، میف چرمی، کیفیت لباس، محل دفتر کار، قالیچه کف اتاق.

۵- نحوه تعامل و نشانه های کلامی: افراد با پایگاه بالاتر تمایل بیشتری به آغاز تعامل و گفتگو دارند،  بیشتر سخن می گویند و تمایل دارند خط مشی ها را مشخص کنند. اغلب نماینده گروه می شوند، بیشترین روابط و اعتبار را در گروه دارند و نفوذ و قدرت بیشتری اعمال می کنند.

تغییر در پایگاه:

رخ دادها و وقایع زندگی ممکن است منجر به تغییر در پایگاه افراد شود؛ ازدواج، بلوغ، بازنشستگی، ورشکستگی، تغییر شغل و … با هر تغییر پایگاه نیز رفتارهای مورد انتظار از فرد و نوع برخوردها با فرد تغییر می کند- گروه های مرجع و هنجارها متفاوت می شوند و فرد در موقعیت جدیدی قرار می گیرد- بنابراین لازم است انتقال و گذار با وضوح بیشتری تعریف شود تا گذار آسان تر و فرد کمتر دچار ابهام و تعارض گردد.

به طور مثال یک فرد که ۲۵ سال مدیریت ارشد یک واحد صنعتی بزرگ در کشور را برعهده داشته و دائما در جلسات و سمینارهای سطح بالا شرکت نموده و با تجربه ترین فرد در حوزه مدیریتی خود می باشد زمانی که بازنشسته شود تمام جایگاه و مرتبه پایگاهی خود را از دست می دهد و از امور کنار گذاشته می شود. این تغییر می تواند بسیار شکننده و مخرب باشد چرا که حس مفید بودن و ارزشمندی را از فرد می گیرد. بنابراین لازم است افراد در مقابل تغییرات کاملا آماده باشندو سازمان ها نیز تلاش کنند این مرحله گذار را برای افراد به صورت گام به گام و مرحله ای برنامه ریزی و کنترل نمایند.

ناسازگاری پایگاه Status incongruence

زمانی رخ می دهد که فرد در جایگاه و پایگاهیی باشد که از نظر گروه، سازمان یا اجتماع در سطح بالا تلقی گردد ولی فرد دارای خصیصه های لازم و کافی برای آن پایگاه نباشد (مثل مدیری که شایستگی های مدیریتی کافی ندارد) لذا فرد در برخی از ابعاد دارای پایگاه بالا است (ارتباط با مقامات بالای سازمانی) ولی در برخی دیگر از ابعاد (شایستگی ها و مهارت های مدیریتی و تجربه شغلی) دارای پایگاه پایین تر است. در این زمان ویژگی های شخص برای سمت خاصی که متصدی ان است نامناسب به نظر می آید.

یا دانشجویی که در تعطیلات به کارگری می رود یا فردی که با تحصیلات کم مدیریت ارشد یک واحد تخصی را بر عهده می گیرد.

در چنین شرایط راهکارهای زیر پیشنهاد می گردد:

۱- تنها کسانی به پایگاه های بالا بگماریم که واجد ویژگی های پایگاه باشند (گرچه ممکن است در این روش تحرکات سازمانی کند شود)

۲- ارزش های گروه را در خصوص پایگاه بالا تغییر دهیم. (مثلا تخصص را به جای سابقه در ارتقا ارزش تلقی نماییم) که البته روش بسیار دشواری است.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *