ساختار و استراتژی سازمانی

ساختار و استراتژی

ساختار سازمانی در نمودار سازمانی نمایان می شود. نمودار سازمانی یک نماد قابل رؤیت، از کل فعالیت ها و فرآیندهای سازمان است. در تعریف ساختار سازمانی به سه رکن اصلی اشاره می شود، که اینک به آنها می پردازیم.

  1. ساختار سازمانی تعیین کننده روابط رسمی گزارشگری در سازمان است و نشان دهنده سطوحی است که در سلسله مراتب اداری وجود دارد و نیز حیطه کنترل مدیران یا سرپرستان را مشخص می کند.
  2. ساختار سازمانی تعیین کننده افرادی است که به صورت گروهی در دوایر کار می کنند و گروه بندی یا تقسیم بندی دوایری است که در کل سازمان وجود دارند.
  3. ساختار سازمانی در برگیرنده طرح سیستم هایی می شود که به وسیله آنها فعالیت های همه دوایر هماهنگ و یکپارچه می گردد، و در نتیجه سیستم ارتباط موثر (سازمان) تضمین خواهد شد.

در طرح ریزی ساختار سازمانی (از نظر افقی یا عمودی) این سه رکن اصلی همواره وجود دارند و رعایت می شوند. برای مثال، دو رکن نخستین چارچوب ساختاری را به وجود می آورند که در نمودار سازمانی حالت افقی دارد. رکن سوم، به مساله روابط متقابل (تعامل) کارکنان مربوط می شود. در یک ساختار مطلوب یا آرمانی رابطه بین کارکنان، از نظر افقی، تعیین می شود و آنها می توانند با رد و بدل کردن اطلاعات هماهنگی های لازم را در سازمان به وجود آورند.

ساختار سازمانی تحت تاثیر محیط، تکنولوژی، اندازه یا بزرگی و هدف های سازمان قرار می گیرد. لازم به یادآوری است که سازمان می تواند با ثبات یا بی ثبات باشد، هدف ها و استراتژی های مدیریت می توانند بر کارایی درون سازمانی یا در فرآیند وفق دادن و سازگار شدن با بازارهای خارجی اثر بگذارند، تکنولوژی تولید می تواند عادی، یکنواخت، تکراری یا پیچیده و نیز سازمان می تواند کوچک یا بزرگ باشد. هر متغیری بر ساختار سازمانی اثر می گذارد، و فراتر اینکه، متغیرهایی چون محیط، تکنولوژی، هدف ها و اندازه سازمان نیز بر یکدیگر اثر می گذارند. فرآیندهای انسانی (مثل رهبری و فرهنگ) نیز می توانند بر ساختار سازمانی اثر بگذارند.

از میان این متغیرهای محتوایی مساله مهم این است که بین ساختار و استراتژی رقابتی رابطه وجود داشته باشد و این موضوع بسیار مورد تحقیق قرار گرفته است. اصولا ساختار نشان دهنده استراتژی سازمانی است و یک متغیر در استراتژی بازار یا محصول به تغییر در ساختار می انجامد. پس از اینکه شرکت استراتژی خود را تدوین کرد، در صدد بر می آید بدان وسیله از مزایای رقابتی در بازار بهره جوید. رهبران ساختار را طرح ریزی می نمایند یا در طرح موجود تجدید نظر می کنند تا فعالیت های سازمان را هماهنگ نمایند، به گونه ای که بتوان به بهترین شکل ممکن به مزیت مورد نظر دست یافت. برای مثال، اگر سازمانی برای تولید یک قلم محصول منحصر به فرد یا تنها چند محصول یا ارائه چند خدمت (در یک بازار محدود) یک استراتژی در پیش گیرد، معمولا بهترین شکل ساختار آن است که متمرکز و مبتنی بر دوایر وظیفه ای باشد. در هدف های سازمانی بر کارایی داخلی و کیفیت فنی تاکید خواهد شد. در دهه ۱۹۸۰ شرکت کامپیوتر اپل درصدد تولید و عرضه یک قلم محصول منحصر به فرد (مک اینتاش) بر می آید که در یک بازار مصرف عرضه می شد، یعنی به واسطه ها و دلالان کامپیوتر عرضه می گردید.

اغلب استراتژی یک شرکت سیر تکامل پیموده و با عرضه چندین نوع محصول یا ارائه چندین نوع خدمت و با گسترش در بازارهای جدید، پیچیده تر می شود. هنگامی که یک سازمان به فعالیت ها و محصولات خود تنوع می بخشد، احتمالا ساختار در مسیر تمرکز زدایی گام بردارد و واحدها یا بخش های مستقل تشکیل می شود تا هر بخش بتواند به سرعت تصمیم بگیرد و در برابر تغییرات عوامل محیطی از خود واکنش مناسب نشان دهد. در هدف های چنین شرکتی بر انعطاف پذیری و سازگاری با محیط خارجی تاکید می شود. در سال های آخر دهه ۱۹۸۰، شرکت کامپیوتر اپل به ریاست و رهبری جان اسکالی به ساختاری روی آورد که بر واحدها و بخش های مستقل جغرافیایی تاکید می شد تا بتواند در سراسر دنیا تعداد زیادی محصول به مشتری عرضه کند.

گاهی یک سازمان با شرایطی رو به رو می شود که باید از یک سو کارایی داخلی را بالا ببرد (تاکید بر ساختار مبتنی بر دوایر وظیفه ای) و از سوی دیگر انعطاف پذیری را افزایش دهد (تاکید بر ساختار مبتنی بر واحدها و بخش های مستقل) که باید به صورت همزمان از عهده چنین کاری برآید. در چنین حالتی سازمان ناگزیر می شود تا ساختاری را به کار برد که آن را ساختار ماتریسی می نامند، یعنی شناخته شده ترین ساختاری که در سازمان ها به کار برده می شود و افراد باید به دو رئیس گزارش دهند.

 

 منبع:

مبانی تئوری و طراحی سازمان. تالیف؛ ریچارد آل دفت (۱۹۹۸). ترجمه پارسائیان و اعرابی (۱۳۸۶) چاپ چهارم

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید