, ,

سرمایه اجتماعی

سرمایه اجتماعی یک مزیت رقابتی[1]

   منظور از سرمایه اجتماعی شبکه ای از روابط و پیوندهای مبتنی بر اعتماد اجتماعی بین فردی و بین گروهی و تعاملات افراد با گروه ها، سازمان ها و نهادهای اجتماعی است که قرین همبستگی و انسجام اجتماعی و برخورداری افراد و گروه ها از حمایت اجتماعی و انرژی لازم برای تسهیل کنش ها در جهت اهداف فردی و جمعی می باشد(عبدالهی و موسوی، 1386).

  در تعریف سرمایة اجتماعی گفته اند که منابعی که در یک ساختار اجتماعی قرار دارند و در دسترس می باشند(لین[2]، 2001). پس سرمایه اجتماعی از روابط میان افراد، سازمان ها و جوامع یا اجتماعات ناشی می شوند. منابع فیزیکی از راه تأمین ابزار یا ماشین آلات فراهم می گردند و سرمایه انسانی بوسیله آموزش، تحصیل یا تجربه بدست آید و سرمایه اجتماعی به وسیله وجود روابط نزدیک میان فردی بین افراد سازمانی شکل می گیرد(کلمن، 1988؛ لین، 2001).

  در هر جامعه ای علاوه بر سرمایه های فیزیکی، اقتصادی، سیاسی، فرهنگی، انسانی و نمادین با گونه ها و میزانی از سرمایه اجتماعی هم سرو کار داریم که با دیگر انواع سرمایه ها رابطة متقابل دارد. سرمایة اجتماعی در جوامع سنتی(ماقبل مدرن) بیشتر جنبة درون گروهی توأم با اعتماد اجتماعی محدود و خاص داشته است که امروز آن را نام سرمایه اجتماعی قدیم[3] می شناسند. در جوامع مدرن با نوع دیگری از سرمایه اجتماعی سرو کار داریم که بیشتر جنبة بین گروهی توأم با اعتماد اجتماعی تعمیم یافته و عام دارد که از آن با عنوان سرمایة اجتماعی جدید[4] نام می برند. در جوامع در حال گذار امروزی قدیم چون ایران که به تبع ارتباط با جهان مدرن و اجرای برنامه های نوسازی از بالا توسط دولت ها ، سرمایة اجتماعی قدیم دچار فرسایش گردیده و سرمایة اجتماعی جدید هم آن طوری که باید شکل نگرفته است، با نوعی نابسامانی اجتماعی در سطوح کلان و خرد سرو کار داریم که معرف پیدایش گسل ها و گسست های اجتماعی و منبع اصلی زایش و افزایش انواع مسائل و آسیب های اجتماعی است. با پیدایش شرایط و مسائل فوق نه تنها سامان دهی نظم و مدیریت مسالمت آمیز و خردمندانه و مشارکت جویانه تضادها و توسعه، بلکه بقا و تداوم حیات اجتماعی در جامعه با چالش های درونی و برونی جدی روبرو می شود که مقابلة صحیح با آن ها موکول به اتخاذ سیاست های جامع مبتنی بر یافته های علمی بسیار دقیق و روزآمد برای گذر از وضعیت موجود به وضعیت مطلوب است(عبدالهی و موسوی، 1386).

  سازمانی که دارای سرمایه اجتماعی باشد، از یک مزیت رقابتی بهره مند خواهد شد که می تواند باعث پیشی گرفتن از سایر رقیبان باشد. این ادعا براساس دیدگاه مبتنی بر منابع شرکت[5]، مطرح می شود که سازمان هایی را موفق می داند که دارای منابع یا توانایی های بی نظیری باشند که موجب مزیت آنان بر رقیبانشان گردد. این منابع وقتی کمیاب[6]، بی مانند[7]، و غیر قابل جایگزین[8]باشند از ارزشمندی[9] بیشتری برخوردار خواهند بود(بارنی[10]،1991،1986).

  هم چنین برای دست یابی به توسعه علمی، تجزیه و تحلیل جامعة علمی، روابط، ارزش ها و هنجارهای حاکم بر آن بایسته می نماید. بنت[11](1988) میزان موقعیت، یک نهاد آموزش عالی را به میزان موقعیت مدیران آن نهاد در پدیدآوری استقلال، نوآوری، نگرش به ارزش ها و روشن بینی نقاط ضعف و قوت همکاران وابسته می داند. بنیس و نانوس[12](1985) نیز از «مدیریت اعتماد» هم چون ویژگی بنیادی رهبری یاد می کنند و بر آنند که اعتماد برای همة سازمان ها ضرورتی اساسی است : «رهبری اصولاً با مدیریت فرق می کند. برای پایدار ماندن و زنده ماندن در سده ی بیست و یکم به نسلی تازه از رهبران ـ و نه مدیران ـ نیاز است. رهبران حیطة کاری را فراچنگ می آورند؛ در حالی که مدیران تسلیم آن می شوند». بینس و نانوس(1985) تفاوت های چشم گیر مدیران و رهبران را نشان می دهند و تصریح می کنند که تمرکز مدیر بر نظام ها و ساختارها است؛ در حالی که تمرکز رهبر بر افراد و انسان ها است. مدیر بر کنترل و رهبر بر اعتماد تکیه می کند(شعبانی ورکی،آهنچیان، 1385).

  واترمن و پیتر[13](1982)، پس از بررسی گسترده سازمان های موفق، ویژگی های 43 سازمان موفق را یافتند که از این ویژگی می توان همبستگی اعضاء و نیز باور سازمان به بهروری متکی به انسان ها را بر شمرد. بنابراین آنگاه که سازمان برای رسیدن به بهروری به انسان ها متکی می شود، همبستگی، هم کاری و اعتماد میان آن ها را «سرمایة اجتماعی» نامیده اند. فوکویاما[14](1999) آن را «دسته ای از هنجارها در نظام های اجتماعی» می شمارد که همکاری اعضای آن نظام را افزایش می دهد. بیکر[15](1383) بر آن است که این سرمایه را رهبران سازمان ها می توانند هم چون یک شایستگی سازمانی پدید آورند. به باور وولکوک و نارایان[16](2000) جوامع و سازمان ها به خودی خود منابع لازم را برای توسعه دارا نیستند؛ از این رو، رهبران باید توجه خود را بر توانمندسازی و مشارکت در درون این جوامع و سازمان ها متمرکز کنند. آنان هم چنین سرمایه اجتماعی را کاهش دهندة فقر و متعادل سازندة درآمدها می دانند که این تعادل خود از شناسه های توسعه به شمار می رود. نارایان و کسیدی[17](2001) ابعاد لازم سرمایه اجتماعی را در هر گروه اجتماعی، متضمن ویژگی گروه، هنجارهای عمومی غلب در گروه، میزان با هم بودن، داوطلب شدن برای کمک به یکدیگر و اعتماد اعضای گروه به هم می دانند(شعبانی، آهنچیان، 1385).

 ابعاد[18] سرمایه اجتماعی

  ناهاپیت و گوشال[19](1998) مطرح می کنند که سرمایه اجتماعی دارای سه بعد است:  بعدساختاری[20]، بعد ارتباطی[21] ، بعد شناختی[22]

 بعد ساختاری سرمایه اجتماعی

  بعد ساختاری شامل میزان ارتباط افراد در یک سازمان می شود. الگوی کلی ارتباطات که در همة سازمان ها قابل مشاهده است، نشانگر بعد ساختاری سرمایه اجتماعی است. این مفهوم در سه شاخص قابل سنجش است.

  • پیوندهای شبکه ای[23] که حاکی از ارتباطات گسترده بین اعضاء سازمان است. این ارتباطات تأثیر معناداری بر گردش اطلاعات، یادگیری سازمانی و اجرای فعالیت های سازمان دارند.
  • پیکربندی پیوندهای ارتباطی[24] که حاکی از رسمی یا غیر رسمی بودن و متمرکز یا غیر متمرکز بودن ارتباطات است.
  • متناسب سازی شبکه ارتباطی[25] که با میزان سهولت و روانی جا به جایی ارتباطات مرتبط است(زارع، 1383).

بعد ارتباطی سرمایه اجتماعی

   بعد ارتباطی به ماهیت همبستگی بین افراد در یک سازمان مربوط می شود (آیا همکاران یکدیگر را دوست دارند؟ به هم اعتماد می کنند؟ آیا یکدیگر را همسان و برابر می دانند؟). تحقیقات نشان می دهد که گروه های کاری که اعضای آن یکدیگر را دوست داشته باشند، ممکن است انعطاف بیشتری داشته باشند، بهتر قادر به تطبیق با محیط متغیر باشند و بهتر بتوانند خود را با عملکرد بالاتر تطبیق دهند. مطابق مطالعاتی که انجام گرفته است، هر چه سطح اعتماد در ارتباطات میان فردی بیشتر باشد، ابتکار کارکنان افزایش می یابد، کار تیمی قوت می یابد و عملکرد سازمانی بهبود می یابد(بوتی[26]،2000، جونز و جورج[27]،1998). هم چنین مطالعات پیشین نشان می دهد که سطح هویت گروهی به طور مثبتی با ارتباطات و همکاری در گروه ها و میزان علاقه و دلواپسی که برای فعالیت ها و نتایج گروهی نشان داده می شود، مرتبط است(کمپسون، پیر و مدسکر[28]،1996، کرامر، بربور و هانا[29]،1996، ویت و ویلک[30]، 1992).    پس معلوم گردید که بعد ارتباطی سرمایه اجتماعی در شاخص های دوستی، اعتماد و هویت نشان داده می شود.

بعد شناختی سرمایه اجتماعی

   بعد شناختی به میزانی که کارکنان در یک شبکة اجتماعی، فهم یا دیدگاه مشترکی را با هم دارند، مربوط می شود. بر طبق تحقیق ناهاپیت و گوشال(1998) درک و فهم دو جانبه در میان کارکنان از طریق وجود یک زمان مشترک و از طریق مبادله حکایت های مشترک بدست می آید. جایی که زبان مشترک و داستان های مشترک هر دو موجود باشند، کارکنان آسانتر می توانند مسائل را به بحث بگذارند، ایده ها را به یکدیگر منتقل کنند، دانش خود را با دیگران تسهیم و تقسیم کنند و کمک مؤثری را به یکدیگر داشته باشند(کلی ماسکی و محامد[31]، 1994، ناهاپیت و گوشال، 1998).

   داشتن زبان مشترک باعث می گردد تا با سهولت بیشتر، اطلاعات در میان کارکنان ردو بدل شود. همچنین سطح بالای سرمایه اجتماعی شناختی به کارکنان دیدگاه مشترکی می دهد که آنان را قادر می شارد تا حوادث را به شیو های همسان ادارک و تفسیر کنند(بولند و تنکاسی[32]،1995، ناهریا[33]،1992).

  داستان های مشترک، افسانه ها، قصه ها و استعاره هایی هستند که اعضاء سازمان را به یکدیگر ارتباط می دهد. این حکایت ها به افراد سازمانی از تفسیر و درک تجربیاتشان در شیوه های مشترک کمک می کند. با وجود زبان و حکایت های مشترک قدرت پیش بینی و پیشگویی کارکنان از اعمال همکاران افزایش می یابد و شماری از رفتارهای غیرمنتظره که به وسیله اعضاء سازمانی بروز می یابد، کاهش پیدا می کند(زارع، 1383).

متاسفانه منابع در دسترس نبوده است. یافتن منابع به عهده خودتان…


[1] Competitive Advantage

[2] Lin

[3] Old Social Capital

[4] New Social Capital

[5] The resource-based view of the firm

[6] Rare

[7] Inimitable

[8] Nonsubstitutable

[9] Valuable

[10] Barney

[11] Bennet,J.B

[12] Bennis and Nanus

[13] Waterman  and Peter

[14] Fukuyama

[15] Barker

[16] Wookok and Narayan

[17] Narayan and Cassidy

[18] Dimenesion

[19] Nahapiet and Ghoshal

[20] Structrural Diemension

[21] Relational Diemension

[22] Cognitive Diemension

[23] Network ties

[24] Configuration of ties

[25] Network Appropriability

[26] Bouty

[27] Jones and Gorge

[28] Campion,Pappar and Medsker

[29] Kramer,Brewer and Hanna

[30] Wit and Wilke

[31] Klimoski and Mohammed

[32] Boland and Tenkas

[33] Nohria

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *