پیامدهای منفی خانوادگی – اجتماعی نوبتکاری و کارکنان اقماری

کار اقماری معمولاً بر اساس دو روز کار و یک روز استراحت و یا یک روز کار و یک روز استراحت و دوازده ساعت کار روزانه تعیین شده است. نوبتکاری اقماری در واقع تلفیقی از برنامه های کار فشرده و نوبتکاری­های چرخشی یا ثابت روزانه و شبانه است که بر اساس جداول برنامه ریزی زمان کار برای کارکنان تعیین می­شود. از این رو كاركنان طرح اقماري ۱۴روز در شیفت های متغیر در مناطق عملياتي فعاليت مي­نمايند و ۱۴ روز نزد خانواده­هاي خود هستند که در واقع زمان استراحت[۱] برای آنان محسوب می­گردد. یکی از موضوعات مهمی که در ارتباط با کار کارکنان مناطق عملیاتی حفاری نفت مطرح می گردد، این نوع ویژه­ از برنامه زمانبندی کاری است که به نظر می­رسد زندگی شغلی و همچنین سلامت و روابط خانوادگی کارکنان را تحت تاثیر قرار داده است (رز[۲]، ۲۰۰۹). نفس كار اقماري به دلیل اینکه محیط کار آنها از شهرها فاصله دارد، ضرورت دور بودن اين افراد از خانواد طي نيمي از ماه را در مناطق حفاری نفت و گاز (مناطق عملیاتی خشکی و مناطق عملیاتی دریایی) ايجاب مي‌كند. از این رو کارکنان اقماری به دليل حوزه فعاليت و نوع کار خود درگير مسائلي مانند محدوديت پروازها، سروکار داشتن با محيط پر از خطر و استرس، نفت و آتش، اضطراب توليد، يکنواختي و سردي شرايط زندگي در محيط کاملاً صنعتي به همراه دل نگرانيها و دغدغه هاي مسائل خانواده و اجبار دور بودن از اجتماع هستند که احتمالاً اين عوامل خود به گونه­ اي بر فشار­هاي رواني وارد بر افراد تاثیرگذار خواهد بود. لذا كار كردن در سيستم اقماري به دليل غيبت هاي متناوب فرد از محيط خانواده و به دليل دور شدن از حمايت هاي خانوادگي مي تواند مشكلات و مسائلي را ايجاد كند و موجب بروز مشكلات خانوادگي و همچنين اختلال در امور تربيتي، تحصيلي، مديريت خانواده، روابط عاطفي و روانی فرد شود.

برنامه­های نوبتکاری اقماری مخصوصاً برنامه های نوبت های شبانه بر روی زندگی خانوادگی کارکنان اثرات منفی به همراه دارد و زندگی اجتماعی آنان را نیز مختل می­کند، بخصوص وقتی برنامه نوبتکاری طوری باشد که افراد در اواخر بعداز ظهر و عصر از خانه دور باشند. نوبتکاری شبانه با مشکلات خانوادگی و اجتماعی مانند، تعارض کار/ غیرکار[۳] (استینز و پلک[۴]، ۱۹۸۴، بوهل و تیلی[۵] ۱۹۸۹)، کاهش فعالیت­های تفریحی در زمان استراحت و اوقات فراغت[۶] (والکر، ۱۹۸۵)، کاهش رسیدگی به تحصیل فرزندان (دیکمن[۷] و همکاران، ۱۹۸۱)، کاهش رضایت همسر (اسمیت[۸]و فولکارد، ۱۹۹۳) ارتباط دارد (دمروتی، ۲۰۰۴). از سوی دیگر شواهدی قوی وجود دارد که برنامه­های نوبتکاری خطر طلاق و مشکلات اضطرابی و رفتاری برای خانواده کارکنان نوبتکار، ایجاد کرده است (پزارسکی[۹] و همکاران، ۲۰۰۶؛ نقل از لوندون و همکاران، ۲۰۰۸؛ میچل، کوتربا، میچلسون[۱۰]، ۲۰۱۰).

پیرو مطالعات گسترده­ای که مونت (۱۹۶۵)، راجع به تاثیر نوبتکاری بر زندگی خانوادگی انجام داده است، به دو نوع تعارض که امروزه با عناوین “تداخل ساختاری[۱۱]” و”تداخل هیجانی[۱۲]” بکار می­رود­ (کارلسون، ۲۰۰۰؛ جکسون و زداک و سامرز[۱۳]، ۱۹۸۵) اشاره می­کند (لوندون و همکاران، ۲۰۰۷). تداخل ساختاری ناشی از تعارض در زمان هایی است که در نقش فرد در خانه یا در کار صرف می­شود. وظایف کاری و خانوادگی معمولاً نمی­توانند همزمان با هم بخوبی انجام شوند، و زمان­های شیفت کاری نیز این وضعیت را بدتر می­کند، چرا که زمانهای شیفت اغلب با زمان های با ارزش برای مشارکت با خانواده و آخر هفته ها و بعدازظهرها (نات[۱۴] و کاستا، ۱۹۹۶) ناسازگار است.

به عنوان یک مزیت، شیفت­های ۱۲ ساعته به این دلیل که ساعات بیشتری را برای فرد برای گذراندن با خانواده در زمان های استراحت شغلی، تامین می­کند، می­تواند، تداخل ساختاری را کاهش دهد. علاوه بر تداخل با زندگی خانوادگی، شیفت کاری در فعالیت های اجتماعی و گذراندن اوقات فراغت مشکلاتی ایجاد می­کند (نات، ۲۰۰۱)، معمولاً لازمه فعالیتهای جمعی مشارکت منظمی است که اغلب با برنامه های متغیر نوبت کاری بهم می خورند. یک کارگر شیفت که نمی تواند در چنین فعالیتهایی بطور منظم حضور داشته باشد احساس می­کند که از گروه اجتماعی دور افتاده است. به عنوان مزیتی برای نوبتکاری­های فشرده کارکنان اقماری، این نوع برنامه می­تواند زمان فراغت بیشتری برای افراد فراهم ­کند. نوبتکاری­های ۱۲ ساعته می­تواند، تداخل هیجانی را کاهش دهد، چرا که در زمان های استراحت در منزل، خستگی روانی فرد از نظر کمیت و کیفیت زمان ارتباط و تعامل با اعضای خانواده (جکسون[۱۵] و همکاران، ۱۹۸۵)، می تواند بازیابی و بهبود[۱۶] یابد (لوندون و همکاران، ۲۰۰۷). برخلاف این مزیت های کار ۱۲ ساعته، افزایش ساعات کار در هنگام غروب یا شیفت شب، باعث می شود که کارگران ارتباطات اجتماعی خود را خارج از محل کار برای مدتی نسبتاً طولانی از دست بدهند. بسیاری از تحقیقات نشان داده­اند که ساعات طولانی مدت کار کردن و نوبت های ۱۲ ساعته خستگی بیش از حد و احتمال حادثه و جراحت در کوتاه مدت و آسیب به سلامت و بهزیستی در دراز مدت در پی خواهد داشت (باکر، هیلر و فرگوسن[۱۷]، ۲۰۰۳؛ پوکوک[۱۸]، ۲۰۰۱، رز[۱۹]، ۱۹۹۵؛ لوندون و همکاران، ۲۰۰۷).

لاندون (۲۰۰۸)، مطالعه­ای در مورد مزایا و معایب شیفت های ۱۲ ساعته بر روابط خانوادگی و سلامت کارکنان با این فرض که شیفت های ۱۲ ساعته، جایگزین مورد قبولی برای شیفت های ۸ ساعته هستند انجام داده است. اما یافته­های وی نتایج معناداری میان مدت زمان شیفت و تعارض کاری/ غیرکاری بدست نیاورده و ظاهراً شیفت های ۱۲ ساعته در مقایسه با شیفت های ۸ ساعته هیچ مزیت یا زیانی برای کارکنان، در اینکه تعارضات کاری و غیرکاری خود را کاهش دهند، ندارد. با این حال نتایج روشنی نیز در سایر مطالعات در این مورد بدست نیامده است (لوندون و همکاران، ۲۰۰۷). با وجود این، فقط ساعات کار طولانی نیست که می تواند پیامدهای زیان باری برای افراد داشته باشد. شواهد نشان داده­اند که کار شدید طی ۴۸ ساعت در هفته می تواند با مشکلاتی برای فرد کارکن همراه باشد (اسپکتور، ۱۳۸۷).


[۱] rest

[۲] Ross

[۳] Higher work/ nonwork conflict

[۴] Staines & Pleck

[۵] Bohle & Tilley

[۶] leisure activities

[۷] Diekman

[۸] Smith

[۹] Ezarski

[۱۰] Michel& Kotrba & Mitchelson

[۱۱] Structural interference

[۱۲] Emotional interference

[۱۳] Jackson, Zedeck &  Summers

[۱۴] Knauth

[۱۵] Jackson

[۱۶] recovering

[۱۷] Heiler & Ferguson

[۱۸] Pocock

[۱۹] Rosa


منبع: پایانامه کارشناسی ارشد. حسام بذرافکن (۱۳۹۰). بررسی رابطه میان تعارض کار خانواده و سلامت روان، عملکرد شغلی و خشنودی شغلی با نقش میانجی گر استرس شغلی و نقش تعدیلگر سرسختی روانشناختی در کارکنان اقماری شرکت ملی و حفاری ایران (طرح پژوهشی و مقاله). دانشگاه شهید چمران اهواز


وب سایت روانشناسی صنعتی و سازمانی

استفاده از مطلب فوق در دیگر سایت های اینترنتی مجاز و مورد تایید مدیر سایت نمی باشد.

خواهشمند است رعایت امانت بفرمایید. با تشکر

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *