مقدمه

تعارض کار- خانواده به عنوان یکی از مهمترین فشارزا های نقشی معرفی شده است. بسیاری از عوامل ناشی از شغل و یا حتی ناشی از خانواده وجود دارند که بروز تعارض میان مسئولیت ها و الزامات شغلی و خانوادگی را تشدید می کنند. شرایط شغلی نامناسب و برنامه های زمانبندی کاری ناسازگار با زندگی اجتماعی و عملکرد زیستی و طبیعی بدن انسان یکی از این عوامل است. نا هماهنگی زمانی و توان فرسایی یک برنامه نامناسب کار، می تواند مقدمه ای برای بروز اختلافات خانوادگی و نا سازگاری ها و پیامدهای مرتبط و پس از آن گردد.

برنامه ­های زمانبندی ساعات کاری[1] در سازمان ها از گذشته تا به امروز تغییرات عمده­ای داشته­ اند، به طوری که ساعات کار کردن نسبت به گذشته به طور محسوسی کاهش یافته است (هابرمن و مینز[2]، 2006). امروزه ساعت کار کارکنان بیشتر سازمانها، هشت ساعت در روز است و اغلب سازمان­ها پنج یا شش روز در هفته، دایر هستند. در اواخر قرن نوزدهم معمولاً کارکنان سازمان ها 14 یا 16 ساعت در روز و شش روز در هفته کار می­ کردند. در نیمه قرن نوزدهم (1870) و در جریان نهضت کاهش ساعات کار، زمان کار کردن به حداکثر 10 ساعت در روز، کاهش یافت و در نهایت، در سال 1950، پنج روز کار در هفته و هر روز هشت ساعت کار برای بیشتر سازمان ها، کاملاً پذیرفته شد (ساعتچی، 1382).

به نظر می­رسد کار کردن در ساعات غیرمعمول و کار کردن شبانه از زمان رم باستان مرسوم شده است و با انقلاب صنعتی برای تامین نیازهای جوامع انسانی گسترش و تا امروز ادامه یافته است، به طوری که روز به روز به تعداد کارکنان شب کار افزوده می­شود (کومار و چاندراوانشی و رینبرگ[3]، 2001). امروزه ضرورت ارائه برخی از خدمات و انجام وظایف شغلی در طول 24 ساعت شبانه روز منجر به گسترش بیش از پیش برنامه­ های نوبتکاری در ساعاتی خارج از ساعات معمول کار کردن شده است.

به طور مثال مشاغل مربوط به خدمات شبانه روزی[4] مانند؛ پرستاران و پزشکان، پلیس یا نیروهای انتظامی، آتش نشان­ها، و امور حمل ونقل و حتی پست­ های نگهبانی امکان توقف فعالیت­های کاری خود را ندارند، چرا که انجام ماموریت ها و فعالیت های کاری چنین مشاغلی وابسته به زمان یا ساعت خاصی از روز نمی­ باشد و ملزم هستند که بطور شبانه روزی خدمات خود را ارائه دهند. بیماری، سوانح، حوادث و یا جرم جنایت در ساعت خاصی از روز متوقف نمی شود، بنابراین مشاغل مرتبط با بیمارستان ها و یا امنیت شهری امکان توقف فعالیت های خود را ندارند. از دیگر علت­های لزوم استفاده از برنامه­های نوبتکاری، گسترش جوامع انسانی، افزایش نیاز ها و ایجاد رقابت های اقتصادی میان صنایع بزرگ و تولیدی برای تامین نیازهای جامعه امروزی است. همانطور که پیشتر نیز بیان شده است، بسیاری از صنایع نیاز دارند که تولید و کارشان به طور مداوم و طولانی مدت دایر باشد تا از چرخه رقابت خارج نشوند. از این رو صنایع و کارخانجات تولیدی بزرگ مانند، صنایع فولاد، ذوب آهن،

صنعت نفت، نیروگاه ها و به طور کلی صنایعی که در آن سرمایه گذاری­ های اقتصادی کلان با بکارگیری ابزارآلات گران قیمت شده است، برای به کار انداختن سرمایه و جلوگیری از کاهش تولید و توجه به مسئله هزینه-اثربخش بودن[5] استفاده از ابزار آلات سنگین و استفاده بهینه از سرمایه ­ها و منابع موجود، از برنامه ­های زمانبندی ویژه ­ای با عنوان برنامه ­های نوبتکاری بهره می­گیرند.

با توجه به تغییراتی که در شیوه زندگی و کار افراد بشر رخ داده است،  بطور کلی در خصوص کارکنان اقماری با چندین مسئله روبرو هستیم:

الف) دور بودن از خانواده برای مدت نسبتاً طولانی (14روز)، ب) دور بودن از محیط های شهری و اجتماعی برای مدت نسبتاً طولانی، ج) کار کردن در شیفت ­های شبانه و شیفت های چرخشی 12ساعته و در برخی پست های کاری شرایط آماده به کار بودن دائم بصورت 24 ساعته، د) کار کردن در شرایط دشوار و مواجه مداوم با خطرات ناشی از کار صنعتی، ه) بازنشستگی دیر هنگام و مطابق با کارکنان اداری به دلیل در نظر نگرفتن سختی کار برای کارکنان طرح اقماری، علی رغم توان فرسایی چنین مشاغلی؛ این موضوعات از جمله مسائل عمده­ای است که دلیل انجام این پژوهش بوده است.


[1] work Times

[2] huberman & Minns

[3] Pati, Chandrawanshi & Reinberg

[4] round-the-clock service

[5] cost-Effective


منبع: پایانامه کارشناسی ارشد. حسام بذرافکن (1390). بررسی رابطه میان تعارض کار خانواده و سلامت روان، عملکرد شغلی و خشنودی شغلی با نقش میانجی گر استرس شغلی و نقش تعدیلگر سرسختی روانشناختی در کارکنان اقماری شرکت ملی و حفاری ایران (طرح پژوهشی و مقاله). دانشگاه شهید چمران اهواز


وب سایت روانشناسی صنعتی و سازمانی
استفاده از مطلب فوق در دیگر سایت های اینترنتی مجاز و مورد تایید مدیر سایت نمی باشد.
خواهشمند است رعایت امانت بفرمایید. با تشکر
0 پاسخ

دیدگاهتان را بنویسید

می خواهید در گفت و گو شرکت کنید؟
خیالتان راحت باشد :)

دیدگاهتان را بنویسید